شب یلدا چون فرشی از نگاره‌های بهشتی است؛ هر تار و پود آن از رنگ میوه‌ها تا نوای قصه‌ها، به ‌تنهایی دلنشین است، اما شکوه و معنای حقیقی‌اش تنها در همنشینی و هماهنگی این اجزای به‌ظاهر ناهمگون، زیر سقف مشترک تاریکی و امید، آشکار می‌شود. و لذت معنائی آن در خاطرات ماندگار می ماند.

دانشجویان عزیز وطلایه داران علم و پیشرفت با درود و احترام شانزدهم آذر را به شما تبریک می‌گویم؛ روزی که در آن «وجدان بیدار دانشگاه» در برابر استبداد ایستاد و نام سه شهید جوان، شریعت‌رضوی، قندچی و بزرگ‌نیا، بر برگ‌های تاریخ آزادی‌خواهی این سرزمین نشست. 16 آذر یادآور این حقیقت است که دانشجو همیشه در خط مقدم اندیشه، نوآوری، عدالت‌طلبی و پیشرفت ایستاده و تحقق استقلال، توسعه و آبادانی این کشور بر شانه‌های اندیشه‌های شما استوار است.

سال‌هاست که کنکور، سایه سنگین خود را بر زندگی فرزندان این سرزمین و خانواده‌هایشان افکنده و دست‌کم با تاثیر گذاری امتحانات نهایی یازدهم، 24 ماه پیش از برگزاری، اضطراب و فشار روانی را به آن‌ها تحمیل می‌کند. اصلاحات شورای عالی انقلاب فرهنگی نیز علیرغم داشتن محسناتی اما نتوانسته از سنگینی این بار بکاهد. در این میان، تأسیس کنکور جداگانه‌ای برای تربیت معلم، نه‌تنها این غمنامه را تسکین نداده، بلکه آن را حجیم‌تر و دردناک‌تر کرده است.

مقدمه و تحلیل فلسفی: دوگانه‌ی «تودستی و فرادستی» را می‌توان با تأمل در تمایز بنیادی میان «هستی» و «موجود» در فلسفه‌ی مارتین هایدگر بازخوانی کرد. این تمایز، شالوده‌ی اندیشه‌ی هستی‌شناسانه‌ی او در اثر سترگ هستی و زمان (1927)  است. هایدگر با طرح مفهوم «فراموشی هستی» نشان می‌دهد که تاریخ متافیزیک غرب از آغاز تا امروز، گرفتار غفلت از پرسش بنیادین «هستی چیست؟» بوده و به‌جای آن، صرفاً به بررسی «موجودات» پرداخته است؛ یعنی به آنچه قابل مشاهده، اندازه‌گیری، تعریف و تصرف است.

مقدمه و تحلیل فلسفی: دوگانه‌ی «وحدت و کثرت» از کهن‌ترین و بنیادی‌ترین مسائل فلسفه است که از یونان باستان تا فلسفه‌ی اسلامی، همواره در مرکز تأملات هستی‌شناختی و معرفت‌شناختی قرار داشته است. پارمنیدس با تأکید بر «واحد بودن وجود» هرگونه کثرت و تغییر را نفی می‌کرد و تنها وجود یگانه و ثابت را واقعی می‌دانست؛ در مقابل، هراکلیتوس اصل بنیادین واقعیت را در «صیرورت» و «تعدد» می‌دید و بر این باور بود که جهان در جریان دائمی تضاد و تغییر معنا می‌یابد.

مقدمه و تحلیل فلسفی: یکی از دوگانه‌های مهم در تاریخ اندیشه، تقابل میان نوشتار و گفتار است. این مسئله از روزگار سقراط و افلاطون آغاز شد؛ جایی که سقراط به گفتار زنده و دیالوگ اهمیت می‌داد و نوشتار را «ابزاری مرده» می‌دانست که توانایی پاسخ‌گویی و پویایی ندارد (افلاطون، فایدروس). گفتار به‌عنوان فرآیندی پویا، زنده و وابسته به تعامل انسانی تعریف می‌شود؛ در آن معنا نه‌فقط منتقل، بلکه ساخته و بازآفرینی می‌شود. در مقابل، نوشتار نوعی تثبیت و بایگانی معناست که امکان انتقال پایدار دانش را فراهم می‌سازد، اما پویایی و انعطاف گفتار را از دست می‌دهد.

مقدمه و تحلیل فلسفی: دوگانه ذهنیت و عینیت در زیبایی‌شناسی، تمایز میان تجربه ذهنی زیبایی – به عنوان برهم‌کنشی شخصی و شهودی -و قضاوت عینی-به عنوان معیارهای قابل اندازه‌گیری و مستقل از فرد – را بررسی می‌کند. این مفهوم ریشه در فلسفه یونان باستان دارد، جایی که افلاطون در ضیافت (حدود ۳۸۰ ق.م) زیبایی را بازتاب ایده‌ای مطلق و عینی می‌دانست، در حالی که در عصر روشنگری، دیوید هیوم در رساله‌ای در باب احساسات انسانی (۱۷۳۹) آن را کاملاً وابسته به ذهن بیننده توصیف کرد. اوج نظام‌مندی این دوگانه با ایمانوئل کانت در نقد قوه حکم (۱۷۹۰) رخ داد، که زیبایی را "لذت بی‌غرض" ناشی از هماهنگی آزادانه تخیل (ذهنیت) و فهم (عینیت) نامید، نه صرفاً ذاتی شیء یا سلیقه شخصی.

بخش دوم: فرایندسازی (ریل‌گذاری سیستمی)

دوگانه‌ی «خود و دیگری» از بنیادی‌ترین مفاهیم در فلسفه‌ی اخلاق و هستی‌شناسی معاصر است که بیش از همه در اندیشه‌ی امانوئل لویناس، فیلسوف فرانسوی قرن بیستم، به اوج نظری خود رسیده است. لویناس با نقد سنت فلسفه‌ی غربی - که از افلاطون تا هایدگر بر اولویت «خود» و مرکزیت سوژه تأکید داشت - کوشید فلسفه را از ساحت «وجودشناسی» به «اخلاق» منتقل کند. از دیدگاه او، «دیگری» موجودی است غیرقابل‌تقلیل به «خود»؛ یعنی نه ابژه‌ای برای شناخت، بلکه حقیقتی زنده و مستقل که با «چهره‌»‌اش ما را فرا می‌خواند و مسئولیتی بی‌قیدوشرط بر دوش ما می‌گذارد.

در اجلاس اخیر آموزش‌وپرورش، معاونین گزارش‌های پرشماری از برنامه‌ها و اقدامات تحولی خود ارائه کردند، اما پرسش اصلی همچنان باقی است: چرا در کف مدرسه، جایی که حیات واقعی تعلیم و تربیت جاری است، نشانی از این تحول دیده نمی‌شود؟

دوگانه‌های فلسفی و دلالت‌های تربیتی (9)- نومن و فنومن✍️ عین‌اله عابدی مقدمه و تحلیل فلسفی یکی از بنیادی‌ترین دوگانه‌های فلسفی در تاریخ اندیشه، تمایز میان نومن(بود) و فنومن(نمود) است که نخستین‌بار به‌صورت نظام‌مند توسط ایمانوئل کانت، فیلسوف آلمانی قرن هجدهم، در اثر سترگش نقد عقل محض طرح شد. این دوگانه، سنگ‌بنای فلسفه‌ی نقادی و نقطه‌ی […]

لودویگ ویتگنشتاین، فیلسوف اتریشی-بریتانیایی (قرن 19و20)، در اثر بنیادین خود رساله منطقی-فلسفی، از دوگانه «قولی» (Sayable) و «تصویری» (Showable) سخن می‌گوید. به باور او، آنچه «قولی» است، می‌تواند در قالب گزاره‌های منطقی و زبانی بیان شود؛ گزاره‌هایی که ساختار منطقی زبان را بازتاب می‌دهند و رابطه‌ای بازنمایانه با واقعیت دارند. در مقابل، «تصویری» به قلمرو اموری اشاره دارد که گفتنی نیستند، اما خود را به نحوی مستقیم و بی‌واسطه می‌نمایانند. این قلمرو، شامل تجربه‌های اخلاقی، زیبایی‌شناختی، عرفانی و متافیزیکی است؛ عرصه‌هایی که زبان عادی قدرت احاطه و بازنمایی آن‌ها را ندارد.

مقدمه: تا به امروز، همه وزیران و مدیران ارشد آموزش ‌وپرورش با شعار «تحول فرایندی و ساختاری» آغاز به کار کرده‌اند، اما پس از یک تا دو سال، بدون ایجاد تغییرات معنادار در ساختار، فرایند یا محتوا، مسئولیت را ترک کرده‌اند. در مواردی که تغییری رخ داده، صرفاً ظاهری و در حد تغییر نام و یا ادغام و تفکیک دو بخش بوده و گاه نیز، کاستی‌ها به سند تحول بنیادین نسبت داده شده است. با این حال، شواهد نشان می‌دهد که اين سند، مانع اصلی دگرگونی آموزش‌وپرورش نبوده است. به تعبیر استاد قرائتی، «تحول، مرد تحول می‌خواهد، نه سند تحول».

در بسیاری از ادارات و سازمان‌ها بویژه آموزش و پرورش، یکی از عوامل اصلی کاهش بهره‌وری، هدررفت منابع انسانی است. این پدیده نه‌تنها موجب اتلاف سرمایه‌های انسانی می‌شود، بلکه سازمان را از درون فرسوده می‌سازد و مانع تحقق اهداف راهبردی می‌گردد. این مسئله، ریشه در آسیب‌های مدیریتی عمیق و ساختاری دارد که باید با رویکردی جامع مورد تحلیل قرار گیرد.

یکی از چالش‌های مزمن نظام بروکراتیک ایران، گسترش بی‌رویه ساختارهای مشورتی با عناوینی نظیر شورا، ستاد، کمیسیون، کارگروه و قرارگاه است. این ساختارها که ظاهراً برای تقویت مشارکت و بهره‌گیری از تخصص طراحی شده‌اند، در عمل اغلب به اتلاف وقت، فرار از مسئولیت، تخصیص منابع به وابستگان، رزومه‌سازی و تولید مصوبات بی‌اثر منجر می‌شوند. این معضل در وزارتخانه‌هایی مانند آموزش و پرورش ودانشگاهها ، به دلیل گستردگی و حساسیت این حوزه، اثرات مخرب‌تری به همراه دارد.

یکی از چالش‌های بنیادین حکمرانی و تربیت، پاسخ به این پرسش است: برای ساختن جامعه‌ای مطلوب، باید انسان خوب تربیت کرد یا سیستم خوب طراحی نمود؟ آیا باید افراد شایسته تربیت کنیم تا جامعه‌ای سالم داشته باشیم یا سیستمی کارآمد طراحی کنیم که حتی افراد ناشایست را به انجام کارهای درست وادار کند؟ این پرسش به دو رویکرد اصلی در مدیریت جوامع و سازمان‌ها منجر می‌شود: مدیریت انسان‌محور و مدیریت سیستم‌محور.

خطبه حضرت زینب (س) در کوفه، نه ‌فقط یک متن تاریخی و عاطفی، بلکه نمونه‌ای برجسته از یک فرایند آموزشی-تربیتی جامع، پویا، و مقاومتی در بستر یک فاجعه انسانی است. این خطبه، از منظر اصول تعلیم و تربیت اسلامی و انسانی، واجد مؤلفه‌های فراوانی است که آن را می‌توان یک "کلاس تربیت عمومی در بحران" نامید. در ادامه، این خطبه را بر اساس برخی از اصول تعلیم و تربیت تحلیل می‌کنیم:

نظام آموزشی کشور در مواجهه با تحولات پرشتاب دانش، فناوری و دگرگونی‌های نسلی، بیش از هر زمان به توانمندسازی حرفه‌ای معلمان نیاز دارد. معلمان توانمند، با دانش روزآمد و مهارت‌های نوین، خالق فضایی پویا و خلاق برای یادگیری‌اند. این توانمندسازی، نه‌تنها اثربخشی آموزش را ارتقا می‌دهد، بلکه روحیه خودباوری و رهایی‌بخشی را در دانش‌آموزان شکوفا می‌سازد.

🌾نگرش‌ها چگونه تربیت را در مدرسه شکل می‌دهند؟ ✍️عین اله عابدی نگرش به عنوان مجموعه‌ای از باورها، احساسات و تمایلات رفتاری، نقش اساسی در فرآیند تربیت ایفا می‌کند. نگرش، ارزیابی ذهنی ما از اشیاء، افراد، وقایع و مفاهیم است که از تجربه‌های گذشته و حال شکل می‌گیرد و بر افکار، احساسات و رفتارهای ما تأثیر […]

سند تحول بنیادین آموزش‌وپرورش، به‌عنوان یک سند بالادستی که با مشارکت نخبگان تدوین و به تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی رسیده، بیش از یک دهه عمر دارد. این سند، هرچند نیازمند بازنگری و به‌روزرسانی است، اما از کیفیت قابل‌قبولی برخوردار بوده و نقشه‌راهی جامع برای تحول در نظام تعلیم و تربیت کشور ارائه می‌دهد.

تحول آموزش و پرورش؛ فرصتی که فردا دیر است اگر بخواهیم درباره ضرورت اصلاح نظام تعلیم و تربیت کشور داوری کنیم، نخست باید به خروجی‌های آن بنگریم. نظام آموزش و پرورش، همچون درختی است که کیفیت میوه‌هایش، نشانگر سلامت یا بیماری آن است.