حقیقت سلام به عنوان واژه بهشتي

بسم الله الرحمن الرحیم

حقیقت سلام به عنوان واژه بهشتي

یکی از آداب و سنن اسلامی، سلام به یکدیگر و جواب آن است و اسلام بهترین تحیت را سلام می داند ، و برای نهادینه شدن این واژه در جامعه اسلامی تدابیری در نظر گرفته شده ، از جمله امام صادق علیه السلام می فرماید: مَنْ بَدَءَ بِکَلامٍ قَبْلَ سَلامٍ فَلا تُجِیبُوهُ؛ هر کس پیش از سلام آغاز به سخن کرد، پاسخش را ندهید. و یا برای اهمیت ترویج آن امام علی (ع) می فرماید: لِلسَّلامِ سَبْعُونَ حَسَنَةً تِسْعَةٌ وَسِتُّونَ لِلْمُبْتَدئ وَواحِدَةٌ لِلرّادِّ؛ سلام هفتاد حسنه دارد که شصت و نه حسنه اش برای سلام کننده و [فقط] یک حسنه اش برای پاسخ دهنده است.

در اجکام سلام گفته اند: سلام کردن مستحب است اما جوابش واجب است همچنین مستحب است جواب سلام را بهتر از سلام بگوید؛ مثلاً اگر کسی گفت: «سلام علیکم» در جواب بگوید: «سلام علیکم و رحمة اللّه » و اگر گفت: «سلام علیکم و رحمة اللّه » در جواب بگوید: «سلام علیکم و رحمة اللّه و برکاته”

نام خداوند متعال سلام است ، “هُوَ اللَّهُ الَّذِي لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْمَلِكُ الْقُدُّوسُ السَّلَامُ الْمُؤْمِنُ الْمُهَيْمِنُ الْعَزِيزُ الْجَبَّارُ الْمُتَكَبِّرُ سُبْحَانَ اللَّهِ عَمَّا يُشْرِكُونَ” ( 23 حشر )

خداوند با همین واژه پیامبران را تکریم می کند “سلام علی المرسلین” انتهای نماز سه سلام است. و توصیه شده به همدیگر سلام دهید. وارد بهشت می شوید نیز فرشته ها سلام می دهند و بعد از ورود نیز سلام می دهند سلام یک نعمت بهشتی است، واژه سلام از واژه هایی است که در بهشت نیز کاربرد دارد . در عرب قبل از اسلام این واژه به  معنای صلح و امنیت نیز بکار رفته است

در روایتی از امام صادق (ع) در معنای سلام ، می فرمایند: سلام در انتهای نماز امان است. سلام یعنی از ناحیه خداوند برای نمازگزار در دنیا امان و از عذاب آخرت نجات است.

در رابطه با سلام چند سوال مطرح و پاسخ داده می دهیم:

سوال اول: آیا باید بزرگترها به کوچکتر یا کوچکترها به بزرگتر سلام کنند؟

در عرف  این گونه جا افتاده که باید کوچکتر به بزرگتر سلام کند. در روایتی از امام صادق (ع) نیز داریم

“کوچک به بزرگ سلام می کند و کسی که می گذرد، بر کسی که نشسته سلام می کند و جماعت کم تر بر جماعت بیش تر سلام می کند.”

قرآن کریم از زبان فرشتگان خطاب به متقین می فرماید: ادخلوها بسلام آمنین” فلسفه سلام را سلامتی و امنییت می داند و از آنجایی که معمولا کوچکترها از بزرگترها می ترسند و یا کوچکترها باید در امان بزرگترها قرار گیرند ، اولویت سلام مربوط به سلام بزرگترها نسبت به کوچکترهاست.  پس باید بزرگترها به کوچکترها سلام دهد که جو صمیمی شود.  وقتی سلام می کند حریم صوری شکسته می شود و یک فضای محبت آمیز ایجاد می شود.

بنابر این توصیه روایات با برداشت از آیه شریفه در برخی موارد ناسازگار است و شاید بتوانیم بین هردو جمع کنیم که برای ترویج سلام به هردو توصیه شده است بویژه سلام کردن کوچکترها راحتر است تا بزرگترها و یا صاحب موقعیتی که معمولا  انتظار دارد به او سلام نمایند.

سوال دوم : سلام در اول کلام و ملاقات است یا آخر ؟

معمولا و مطالق با فلسفه ای که گفته شد سلام در اول کلام است اما چرا در نماز سلام در پایان نماز گفته می شود ؟ نماز گفتگو با خداست لذا باید سلام را در اول نماز باشد اما چرا نماز در پایان هستش ؟ نماز یک گفتگوی کامل با خداوند است و نوعی سیر از ملک به ملکوت و از ملکوت به عالم ملک می باشد ، وقتی با نماز عروج کردیم  فرشته گونه می شویم  همانطور که با تکبیر اول نماز ، رابطه ما با این عالم قطع می شود و با حضرت حق ارتباط برقرار می کنیم. با سلام نیز سفر عروجی خود را تمام می کنیم و عروج به نزول منتهی می شود و در واقع سلام در پایان نماز آغاز ورود نماز گزار به عالم ملک است و چون می خواهد وارد مردم شود سلام می کند

وقتی وارد مردم شدی سلام بده یکباره وارد مردم نشو ! اول به کسی سلام می کنیم که بیشترین شباهت با خداوند دارد “السلام علیک یا ایها النبی ” و سپس به بندگان صالح و در پایان به کل عالم سلام می کنیم.

پس ما این سلام را قدرش بدانیم و در ترویج آن تلاش کنیم

از مجموعه گفتارهای قرآنی- عین اله عابدی

دانشگاه علوم پزشکی تهران

سه شنبه ششم رمضان المبارک 1436