بسم الله الرحمن الرحيم

مناسك عمره مفرده

 

زيارت خانه خدا, سفر به سوي كعبه و معبود توحيد است, از آنجا كه اين سفر مقدس داراي ابعاد گوناگوني است و پيام‌ها و برداشت‌هاي سياسي ـ اجتماعي ـ فرهنگي ـ اقتصادي و عبادي آن مي‌تواند متضمن فوايد بيشماري باشد, لذا شايسته است راهيان خانه خدا و زائرين حرم شريف نبوي قبل از عزيمت به سرزمين نزول وحي از طرق گوناگون, شناخت و معرفت لازم را كسب نمايند.

 

رفتن حجاج به زيارت خانه خدا

الف) زائراني‌كه‌ابتدا به‌مدينه‌مي‌روند(مدينه قبل)‌و‌سپس به مكه مي‌روند.

ب)زائراني كه ابتدا به مكه مي‌روند, سپس به مدينه (اين افراد در مدينه,در رابطه با مناسك حج اعمال خاصي ندارند

 

افراد مدينه قبل,‌ وقتي مي‌خواهندازمدينه به‌مكه بروند,دربيرون‌ازشهرمدينه‌درمسجدشجره, مُحرم مي‌شوند.

… در مدينه زائران به زيارت قبر پيامبر(ص) و قبور ائمه بقيع (امام حسن مجتبي(ع), امام زين‌العابدين(ع), امام محمدباقر(ع), امام جعفر صادق(ع)) مي‌روند.

 

مساجد مدينه

 

۱مسجد النّبي(ص): خواندن نماز در اين مسجد طبق روايات برابر با 1000 و يا بعضي روايات ديگر 10000 ركعت مي‌باشد.

۲مسجد قبا: نماز در آن معادل يك عمره مفرده است.

۳ذوقبلتين:    مسجدي

 

است‌كه‌قبله‌مسلمين‌از‌مسجد‌الاقصي‌به‌مسجدالحرام‌تغيير   يافت.

                   

                                  ۴مسجد فتح: در محل غزوة خندق.

                    ۵مسجد اميرالمؤمنين(ع).

۶مسجد سلمان.

۷مسجد حضرت فاطمه زهرا(س)

۸مسجد مباهله: يادآور حادثه تاريخي مباهله نصاراي نجران با پيامبر اكرم(ص) است.

ذكر چند مسأله در رابطه با شهر مدينه منوره:

1. خواندن نماز: الف) اگر قصد 10 روز ماندن در مدينه را نداشته باشيد, نماز شكسته است. (البته در مسجدالنبي(ص) كسانيكه نمازشان كسر است, مي‌توانند تمام يا كسر بخوانند (اين شامل مسجد و قسمت‌هاي توسعه يافته است نه محوطه‌هاي اطراف آن) ⁽¹⁾

ب) كسانيكه قصد ماندن 10 روز دارند, نمازشان كامل و تمام مي‌باشد.

2. افراديكه عذر دارند و نمي‌توانند به مسجد بروند, مطلقاً به مسجدالنبي(ص) نبايد وارد شوند و در ساير مساجد هم توقفي نبايد داشته باشند.
3. افراديكه نماز قضا دارند, مي‌توانند در مساجد شهر نمازهايشان را قضاء كنند، هر چند 2 ركعت نماز تهيّت مسجد نيز مستحب است.
4. سعي نمائيم, نمازها را به جماعت بخوانيم، بويژه در مسجد النبي(ص) ـ توبه و استغفار نماييم ـ وقت نماز و اذان, هرگز از مسجد بيرون نرويم و بمانيم و نمازمان را به جماعت بخوانيم و طبق فتواي امام عمل كنيم: «وقت نماز جايز نيست, نمازگزاران خارج شوند».

…  گاهي موقع اذان, بعضي از زائران در حال برگشت به طرف هتل‌ها هستند, كه اين كار بسيار ناپسند است.

… اگر وسايلي خريده‌ايد و شما را با اين وسايل درون مسجد راه نمي‌دهند, مي‌توانيد در صف‌هاي اطراف محوطه مسجد در نماز جماعت شركت كنيد.

… از دخيل بستن, بستن پارچه, نخ به پنجره‌هاي بقيع, پنجره‌هاي احد و ساير اماكن پرهيز كنيم چون اين كارها هيچ سند  اسلامي ندارد. از انداختن پول و چيزهاي ديگر بر قبور هم بپرهيزيم. از خاك برداشتن در بقيع و ساير اماكن نيز بپرهيزيم.

… توصيه مي‌شود در مسجدالنبي(ص) نماز را تمام بخوانيد چون در اينجا مرسوم نيست پس از خواندن 2 ركعت سلام دهند.

… در مدينه نمي‌توان روزه گرفت (روزه قضاء) ـ ولي يك مورد استثناء وجود دارد كه افراد براي برآورده شدن حاجاتشان مي‌توانند سه روز روزه مستحبي بگيرند.

… بعضي اوقات صف نماز جماعت محوطه اطراف مسجدالنبي(ص) از صف اول كه پشت سر امام در درون مسجد ايستاده‌اند, جلوتر مي‌رود, اگر شما در بيرون از مسجد ايستاده‌ايد, سعي كنيد جلوتر از صف اول نايستيد (صف اول در بيرون با تابلو مشخص است) كه نمازتان باطل است.

 

ـ اعمال عمره مفرده:

1. احرام ، 2. طواف , 3. نماز‌طواف , 4. سعي‌بين‌صفاومروه , 5. تقصير , 6. طواف‌نساء , 7. نماز طواف‌نساء.

 

ـ رفتن به مسجد شجره و بيان مسائل احرام:

مردها مي‌بايست تمامي لباس دوخته خود را از تن در بياورند و دو تكه پارچه يا حوله را به تن كنند كه يكي را به كمر مي‌بندند و ديگري را به دوش مي‌اندازند و بعد از آن نيت عمره مفرده مي‌كنند, و بعد از نيّت, لبيك مي‌گويند؛ «لبيك اللهم لبيك, ـ لبيك لا شريكَ لك لبيك ـ انَّ الحمد و النعمة لكَ و الملك ـ لا شريك لك لبيك»

… زائران با گفتن لبيك, محرم هستند وتمام كارهايي كه بر افراد محرم حرام است, بر ايشان نيز حرام است.

پوشيدن دو تكه پارچه يا دو حوله بر زنان واجب نيست و بيرون آوردن لباس‌هاي دوخته هم واجب نيست و با همان لباس عادي خودشان مي‌توانند محرم شوند, هر چند كه مرسوم است خانم‌ها هم براي احرام, لباس‌هاي مخصوص سفيد رنگي مي‌پوشند.⁽²⁾

… در ميقات‌, مي‌توان لباس‌ها را بيرون از مسجد شجره هم عوض كرد, ولي نيت و لبيك مي‌بايست داخل مسجد باشد.

 

… بيان چند مسأله:

… لباس احرام مي‌بايست مثل لباس‌ نمازگزار پاك و مباح باشد ـ مسأله مهم اينست كه پرداخت وجوهات و حسابرسي خمسي را بايد انجام دهيد.

… اگر لباس احرام در بين راه نجس شد (خون و ترشحات) بايد آنرا تطهير يا تعويض كنيم . پس خوب است يكدست لباس احرام به عنوان ذخيره داشته باشيد.

… غسل احرام, مستحب است, به همين منظور در كنار مسجد شجره, دوش‌هايي تعبيه شده است, هر چند مي‌توان از همان حركت از مدينه نيز غسل كرد.

 

ـ اعمالي كه بر افراد محرم حرام هستند:

24 عمل بر فرد محرم حرام است كه بعضي از آنها كفّاره دارد و بعضي ندارد. ـ برخي از اين اعمال فقط بر مردان حرام است و برخي فقط بر زنان و بعضي بر هر دو دسته حرام است.

مسأله مهم اينست كه اگر زائر سهواً يكي از اين كارها را انجام دهد, اشكالي ندارد. غير از يكي از اين اعمال يعني صيد (شكار).

… خانم‌هايي كه عذر دارند و نمي‌توانند داخل مسجد بروند و در آنجا مُحرم شوند, بايد با اجازة شوهرانشان در مدينه نذر كنند كه در مدينه محرم شوند, البته طبق نظر بعضي از مراجع در بيرون از مسجد هم اشكالي ندارد. ولي بهتر است در مدينه محرم شويد كه همه مراجع قبول دارند.

… بنا به فتواي امام(ره) زدن سنجاق وگره زدن به لباس احرامي براي اينكه بسته شود, اشكالي ندارد, اما برخي از مراجع تقليد هم اشكال وارد مي‌كنند. راحت‌ترين كار اين است كه 2 لايه لباس را روي هم بگذاريد, سنگ كوچكي (ريگي) در زير اين دو لايه قرار دهيد و يك كش دور آن بياندازيد.

 

ـ محرمات مشترك بين مردان و زنان:

1. وقتيكه مُحرم شديد در آينه نبايد نگاه كنيد و فرقي ندارد كه در آينه تصوير خود را ببينيد يا نبينيد.

اما اگر بدون اختيار نگاهتان افتاد، مثلاً اگر بين راه نگاهتان در آينه اتوبوس افتاد فوري نگاهتان را برداريد و اين اشكالي ندارد.

… نگاه كردن به چيزهاي صاف, آب يا نگاه به شيشه عينك اشكالي ندارد و زدن عينك در حال احرام هم اشكال ندارد.

2. پرهيز از استعمال بوي خوش و عطر. پرهيز از خوردن غذاي خوشبو (غذايي كه زعفران در آن هست)

… پرهيز از خوردن و بوئيدن سبزيجات خوشبو و معطر ـ خوردن ميوه‌هاي خوشبو مثل سيب و به اشكالي ندارد، اما بوئيدن آن را احتياط كرده‌اند كه پرهيز كنيد.

(اگر لباس احرام را قبل از پوشيدن با ماده معطري مثل صابون شسته‌ايد، آنرا جلوي آفتاب بگذاريد تا بوي خوش آن زدوده شود)

3. زدودن مو از بدن نيز حرام است، چيدن مو از سر، صورت و جاهاي ديگر اشكال دارد ( چه موي خودتان و چه موي ديگري). اگر مردان دست به صورت بكشند و مويي كنده شود، اشكال دارد، اما اگر بي‌اختيار دست به صورت كشيديد، لازم نيست نگاه كنيد و دقت كنيد ببينيد مويي كنده شده است يا خير. البته در حال وضو يا غسل اشكالي ندارد.
4. گرفتن ناخن نيز حرام است ( چه با دندان و چه با ناخن‌گير).
5. بيرون آمدن خون از بدن نيز يكي ديگر از كارهاي حرام است (مواظب خودتان باشيد تا جايي از بدنتان زخم نشود).
6. روغن ماليدن (استعمال كرم ـ پماد و …) نيزحرام است.
7. انگشتر بدست كردن براي زينت (البته انگشتر عقيق كه مستحب است و يا انگشتري كه از قبل بدست داشته اشكال ندارد)
8. حنا بستن
9. دروغ بستن، فخرفروشي به ديگران و فحش و ناسزا دادن هم حرام است.
10. پرهيز از قسم خوردن به الله يا خدا
11. صيد كردن (كشتن ملخ و حتي زنبور مگر اينكه بخواهد انسان را اذيت كند).
12. كندن درخت و گياه در شهر مكه و اطراف حرم.

 

– كارهايي كه در حال احرام، فقط بر زنان حرام است:

1. پوشيدن زيور براي زينت.
2. پوشاندن صورت (به مقداري كه در وضو شسته مي‌شود، بايد صورت باز باشد).

 

– مسائل طواف

در اين قسمت، برخي از مسائل مربوط به طواف‌كننده و برخي مربوط به طواف است:

 

طواف كننده بايد:

1. با طهارت باشد (انجام غسل مستحب ولي وضو واجب است)
2. بدن و لباسش پاك باشد.
3. لباس وي بايد مباح باشد.
4. با نيت و قصد قربت طواف كند.

مسائل طواف:

1. هفت دور باشد.
2. 2. از حجرالاسود شروع و به حجرالاسود نيز ختم شود (در اطراف كعبه با خط سياه و مهتابي سبز رنگ مشخص شده است)
3. خانه كعبه به طرف چپ طواف‌كننده باشد. (رو به كعبه و پشت به كعبه نبايد طواف كند).
4. حجر اسماعيل⁽⁵⁾ هم در محدوده طواف باشد و داخل آن نرويم.
5. مراعات محدوده طواف.⁽⁶⁾

 

…هنگام طواف، حساب‌ دورهاي آن را داشته باشيد ـ بي‌جهت طواف را قطع نكنيد. (مثلاً بگوئيد به دلمان نچسبيد و از اول شروع كنيد).

… موقعيكه طواف تمام شد و خواستيم براي نماز طواف برويم، از وسط جمعيت حركت نكنيم و مزاحم آنها نشويم بلكه مي‌توانيم بدون نيت طواف همراه جمعيت برويم تا جائيكه بتوان بيرون آمد.

… در هنگام طواف مستحب است دعاهاي مربوط يا ذكر خدا را بخوانيم و از خنديدن و سخن گفتن بپرهيزيم.

… در هنگام طواف، اعمالي از قبيل: بوسيدن كعبه، بوسيدن حجرالاسود و داخل حجر اسماعيل رفتن را انجام ندهيد.⁽⁷⁾

… اگر در حال طواف بر اثر هل دادن جمعيت ما هم بي‌اختيار هل بخوريم، بايد دوباره آن قسمت انجام شود، مي‌توانيم براي اين كار بدون نيت به همراه جمعيت برويم تا به همان محل قبل برسيم و ادامه دور قبلي را از همان جا  ادامه مي‌دهيم. اگر نمي‌دانستيم از كجا بود نيت مي‌كنيم كه خداوندا از همان جايي كه جمعيت مرا هل داده، دور قبلي باشد.

 

ـ مسائل مربوط به نماز طواف:

وقتيكه طواف تمام شد، بايد دو ركعت نماز به نيت نماز طواف خوانده شود كه شبيه نماز صبح است با اين تفاوت كه:

1. در نيت، كه نماز طواف به نيت نماز طواف خوانده مي‌شود.
2. نماز طواف اذان و اقامه ندارد.
3. قرائت را مي‌توان آهسته يا بلند خواند (مردان) و زنان هم آهسته مي‌خوانند.
4. نماز بايد پشت مقام ابراهيم خوانده شود (طوري كه مقام ابراهيم جلوي ما باشد و به سمت كعبه هم باشد).

(ـ بين طواف و نماز طواف نبايد زياد فاصله بياندازيم، عجله هم لازم نيست).

 

 سعي بين صفا و مروه:

صفا و مروه، دو كوه كوچكي است كه نزديك مسجدالحرام قرار دارد و امروزه بين اين دو كوه سالني ساخته شده كه براحتي افراد، سعي را انجام ميدهند و در اثر توسعه، مسجدالحرام به اين سالن، وصل شده است.^{(8) و (9)}

… وقتي كه از صحن مسجدالحرام، داخل سالن شديم، سمت راست صفا و سمت چپ مروه است ـ سعي را از صفا شروع مي‌كنيم، از صفا به سمت مروه مي‌رويم كه اين يك دور يا شوط حساب مي‌شود. از مروه به صفا كه برمي‌گرديم دور يا شوط دوم است و در نهايت 7 دور سعي ما به مروه ختم مي‌شود. (در سعي، عقب عقب رفتن ـ به بغل راه رفتن اشكال دارد و بايد اين قسمت، تكرار شود).

… سعي، وضو لازم ندارد.

… در هنگام سعي، كند رفتن ـ تند رفتن و حتي نشستن براي رفع خستگي اشكالي ندارد.

… در قسمتي از صفا و مروه كه با رنگ سبز و مهتابي سبز مشخص شده است، بر مردان مستحب است كه هروله بروند اما اگر فراموش شد يا توانايي هروله رفتن را نداشتند، اشكالي ندارد.

… گاهي ممكن است در وسط سعي، نماز جماعت برگزار شود، در اين صورت سعي را رها كنيد و به نماز برويد و بعد برگرديد از همان جايي كه سعي را قطع كرده‌ايد ادامه دهيد.

 

 ـ تقصير:

تقصير، كوتاه كردن قسمتي از مو يا ناخن مي‌باشد.

لازم نيست همان جا در مروه تقصير كنيم، حتي اگر در هتل هم تقصير كنيم، اشكالي ندارد، بهتر است هم ناخن چيده شود و هم قسمتي از مو، اما اگر يكي از اين دو كار نيز انجام شود ـ اشكالي ندارد.

… تا زمانيكه خودتان تقصير نكرده‌ايد، براي ديگران تقصير  انجام ندهيد.

 

ـ طواف نساء و نماز طواف نساء:

… طواف نساء و نماز آن با طواف عمره و نماز آن هيچ تفاوتي ندارد.

… طواف نساء 7 دور است، از حجرالاسود شروع و به آن نيز ختم مي‌شود، شانه سمت چپ نيز مي‌بايست به سمت كعبه باشد.

… نماز هم كه دو ركعت است بايد پشت مقام ابراهيم باشد و نيت نماز طواف نساء را مي‌كنيم.

… بر تمامي افراد (پير ـ جوان و… نيز واجب است).

… بعد از انجام اين دو عمل، تمام محرمات احرام، بجز صيد و قطع كردن درخت از بين مي‌رود.

 

ـ كسانيكه از ابتدا در مكه هستند، براي محرم شدن حتماً مي‌بايست از حرم بيرون بيايند (حتي يك قدم)

… بدون اجازه متولي، نمي‌توانيد قرآن‌هاي مسجدالحرام را به صورت امانت به هتل‌ها ببريد.

… در نماز جمعه گاهي امام جماعت سورة سجده‌دار مي‌خواند و همه به سجده مي‌روند، شما هم مثل آنها عمل كنيد.

… اگر خواستيد بجاي ديگري نيز عمره را انجام دهيد،⁽¹⁰⁾ بايد تمام اعمال را كامل انجام دهيد و اگر شكسته يا ناقص انجام داديد در احرام مي‌مانيد.

 

زيرنويس‌ها

1. نظر فوق نظر حضرت امام (ره) مي‌باشد. اما طبق نظر بعضي از مراجع از جمله مقام معظم رهبري اين است كه در تمام دو شهر مكه و مدينه، حتي در هتل‌ها هم مي‌توانيد نماز را تمام بخوانيد. و لازم به توضيح است كه طبق اتفاق نظر همه مراجع در مسجدالنبي، مي‌توان نماز را تمام خواند.
2. بعضي از مراجع، پوشيدن 2 حوله احرام را در همان لحظه اول احرام، براي بانوان هم لازم دانسته‌اند.
3. طبق نظر برخي از مراجع، هميان پول دوخته شده را اگر دور كمر بپيچند، اشكال ندارد.
4. بدين منظور از اتوبوس‌هايي استفاده مي‌شود كه سقف ندارند ـ اگر بين راه منزل كرديد يا وقتي به مكه رسيديد و وارد هتل مي‌شويد اشكال ندارد. و توقف اتوبوس زير پمپ بنزين (ـ رفتن زير پل‌ها و تونل‌ها هم اشكالي ندارد.
5. حجر اسماعيل نيم دايره سفيد رنگ كنار كعبه است.
6. بنا به فتواي امام (ره) و برخي از مراجع محدوده طواف فاصله بين مقام ابراهيم و كعبه است كه طبق نظر امام اگر شخص مريض بود، پير بود و … در فاصله بيشتري هم طواف كند اشكال ندارد.
7. مقابل حجرالاسود كه رسيديد با دست اشاره كنيد و دست را ببوسيد.
8. مسجدالحرام 9 گلدسته دارد كه 8 تاي آن جفتي است و آن گلدسته‌اي كه روي صفا قرار دارد، تكي است.
9. سالن سعي بين صفا ومروه جزء مسجدالحرام نيست و خانم‌هايي كه عذر دارند هم مي‌توانند به آنجا بروند.
10. حضرت امام (ره) فاصله بين دو عمره را 1 ماه و بعضي مراجع 10 روز و بعضي ديگر هم فاصله را شرط نمي‌دانند.