طرح آموزش عمومی اخلاق پزشکی (پیشنهاد به دانشگاه های علوم پزشکی کشور)

باسمه تعالی

طرح آموزش عمومی اخلاق پزشکی

ویرایش نخست

مقدمه:

آموزش عمومی می تواند باورها و ارزشهای یک جامعه را ارتقاء دهد و حیات فرهنگی را بالنده سازد کنفسیوس می‌گوید، “آموزش، پشتگرمی می‌پرورد؛ پشتگرمی، امید می‌کارد و امید، صلح به بار می‌‌آورد.” برنامه ریزی در راستای ارتقا، توسعه و معتبرسازی آموزش‌های اخلاق پزشکی می‌تواند مواجهه با پیچیدگی‌های مراقبت‌های بهداشتی و بالینی را آسان سازد و به ارتقاء کیفیت رابطه حرفه‌مندان و بیمار بینجامد . از آنجایی که فلسفه اصلی وجود اخلاق پزشکی توجه به بیمار و همراه بیمار و همچنین رعایت شان پیامبر گونه پزشکان می باشد ضرورت دارد برای اثر بخشی حرفه طبابت، مخاطبین و همکاران پزشکان نیز از این امر مطلع و در این خصوص آموزش لازم را ببینند. و در این راستا طرح آموزش عمومی اخلاق پزشکی به شرح زیر تدوین خواهد شد .

اهداف:

1-اثر بخشی طبابت از طریق آگاهی و درک اخلاقی توسط ذی نفعان حوزه پزشکی

2 -آشنایی بیماران ، همراهان و همکاران با حوزه اخلاق پزشکی، رسالتها، حقوق و تکالیف پزشکان

3-آشنایی بیماران ، همراهان و همکاران با حقوق و تکالیف خویش

فرایند کلی یک برنامه آموزش عمومی مطلوب:

1-تعیین هدف یا هدف ها برمبنای نیازسنجی

2-تعیین محتوا

3-تعیین راهبردهای یادگیری

4-اجرای برنامه

5-ارزشیابی و اصلاح برنامه

حیطه های آموزش عمومی :

صاحبنظران مختلفی اهداف و حیطه های آموزشی را بیان کرده اند که می توان گفت جامع ترین آن نظر بنجامین بلوم و همکارانش (1) به شرح زیر است. البته طرح مذکور بنا ندارد همه ابعاد و حیطه ها را پوشش دهد اما زمینه را برای اندیشه بیشتر و توسعه طرح فراهم می کند.

الف) حیطه شناختی (cognitive domain)

این حیطه دارای شش سطح است:

1- دانش: در اینجا منظور از ” دانش ” فراخوانی یا یادآوری مناسب اطلاعاتی است که قبلاً یاد گرفته شده است. شامل فراخوانی دادها، به یاد آوردن آنچه که قبلاً فراگرفته شده است. تعریف، توصیف، برشمردن، دانش مربوط به داده ها، رویدادها، افراد و مکان ها.

2-درک: این سطح از هدف های آموزشی شامل درک اطلاعات، فهم معانی، انتقال معلومات به حوزه ای جدید، تفسیر وقایع، مقایسه، منظم کردن، گروه بندی کردن، استنتاج علل پدیده ها، پیش بینی عواقب پیامدها می شود

3- کاربرد : استفاده از مثال برای کاربرد در جای مناسب، به کاربردن اطلاعات، به کار بردن روش ها، مفاهیم، و نظریه ها در یک موقعیت  جدید. حل کردن مساله ای که مستلزم به کارگیری دانش یا مهارت خاصی است.

4- تجزیه و تحلیل : این سطح از هدف های آموزشی مواردی از قبیل تجزیه کردن به اجزا، سازماندهی اجزاء، بازشناسی معانی مستتر و شناسایی اجزاء شامل می شود.

5- ترکیب : چه چیز جدیدی می توان به موارد قبلی اضافه کرد که مساله حل شود. استفاده از دانش قبلی برای خلق دانش نو(به طور خلاق و واگرایانه)، تعمیم دادن براساس حقایق موجود، نتیجه گیری.

6- ارزش یابی : توانایی قضاوت کردن درباره ارزش و اعتبار چیزی، مقایسه کردن یا تمیز قائل شدن بین دو یا چند نظریه، ارزش یابی نظریه ها، انتخاب کردن بر مبنای استدلال، بررسی صحت شواهد.

ب) حیطه عاطفی (affective domain)

این حیطه دربرگیرنده احساسات، عواطف، ترجیحات و ارزش ها است.  و دارای پنج سطح به شرح زیر است :

1- دریافت کردن : در این سطح  یادگیرنده به طور غیر فعال با پدیده ای مواجه می شود . مثلا موسیقی می شنود.

2- پاسخ دهی : در این سطح یادگیرنده به طور فعال عمل می کند. علاوه بر این که به پدیده ای توجه می کند از خود واکنش نیز بروز می دهد. مثلا در مورد یک معضل اجتماعی وارد بحث می شود.

3- ارزش گذاری : در این سطح رفتار پدیده یا موضوعی برای یاد گیرنده ارزشمند تلقی می شود. این ارزشمندی طیفی از پذیرش تا متعهد شدن را در بر می گیرد. مانند احساس مسئولیت کردن در انجام کاری

4- سازمان دادن : کنار هم گذاردن ارزش های متفاوت و حل تعارض بین آنها و اقدام با ایجاد نوعی سازگاری درونی بین ارزش ها در این سطح فرد ارزش های مختلف را با هم مقایسه و ترکیب کرده و فلسفه زندگی خود را می سازد.

5- متصف شدن به صفات ویژه : فرد در این سطح متصف به صفاتی می شود که از طریق نظام ارزش ها در وی درونی شده اند. هدف غایی آموزش متصف شدن فرد مخاطب به این صفات خواهد بود.

ج) حیطه روانی – حرکتی(psychomotor domain)

این حیطه دربردارنده مهارت های عملی و فعالیت های بدنی است که مستلزم نوعی هماهنگی می باشد. اهمیت این حیطه در آموزش های فنی- حرفه ای بیشتر است. و سطوح این حیطه عبارتند از:

1- مشاهده : فعالیت هایی که به هماهنگی بین اندام های مختلف نیاز دارند.

2- تقلید: فعالیت هایی که به پیروی از رهنمود و دستور عمل نیاز دارند.

3- تمرین و دقت : توانایی افزایش سرعت در عمل و انجام اصلاحات لازم با توجه به نیاز موقعیت های.

4- تطابق : برقراری هماهنگی بین یک مجموعه از اعمال با رعایت نظم و کارایی لازم.

5- تسلط : تسلط یافتن بر اعمال خود به میزانی که به صورت خودکار فعالیت انجام پذیرد.

طرح  اجرایی پیشنهادی

براساس فرایند فوق الذکر،  محورهای کلی طرح آموزش عمومی اخلاق پزشکی بدین شرح است و قابل توسعه می باشد

• تهیه منشور اخلاق پزشکی عمومی و نصب آن در مراکز درمانی و بهداشتی
• آموزش مستقیم و غیر مستقیم از طریق برنامه سازی صدا و سیما بویژه در فیلمها و سریال ها
• تهیه فرم حاوی حقوق و تکالیف بیمار و همراهان و در اختیار قرار دادن آن در بدو ورود به مراکز
• تهیه بانک صوتی جهت منشی تلفنی و تلفن گویا جهت همه مراکز درمانی و بهداشتی
• ساخت کلیپهای کوتاه از سخنان استادان و صاحبنظران در این خصوص و انتشار در فضای مجازی
• گنجاندن محتوای مناسب در این راستا در کتب درسی و کمک آموزشی دانش آموزان

 مجری

وزارت بهداشت و …

همگانی

طرح عملیاتی محورهای فوق

در صورت تصویب کلیات طرح ، می توان شیوه نامه اجرائی این طرح را با مشارکت مجموعه های ذی ربط تهیه نمود.

عین اله عابدی

تابستان 1400

منابع تعاریف: