مراتب درک شب قدر

مراتب درک شب قدر

بسم الله الرحمن الرحيم انا انزلناه فى ليلة القدر و ما ادراك ما ليلة القدر ليلة القدر خير من الف شهر تنزل الملئكة و الروح فيها باذن ربهم من كل امر سلام هى حتى مطلع الفجر .

تعیین زمان شب قدر

انا انزلناه فی لیله القدر همانا آن را در شب قدر نازل کردیم ، ضمیر انزلناه به چه بر می گردد؟ به کمک دو آیه دیگر روشن می شود که این ضمیر به قرآن برمی گردد  “والكتاب المبين انا انزلناه فى ليلة مباركة” این آیه می فرماید ما کتاب مبین که قرآن است در شب مبارکی نازل کردیم و در آیه دیگر می فرماید: شهر رمضان الذى انزل فيه القرآن، قرآن در ماه مبارک رمضان نازل کردیم پس آن شب مبارک در ماه رمضان بوده است. سوره قدر می گوید آن شب مبارک که قرآن در آن نازل شده ، شب قدر بوده است.

در مورد تعیین تاریخ شب قدر در ماه مبارک رمضان به چهار شب اشاره شده است ؛ شب نوزدهم ، بیست ویکم ،  بیست سوم  و بیست هفتم که روزهای بیست سوم و بیست هفتم مورد تاکید بیشتری قرار گرفته است.

چیستی شب قدر

“وما ادراك ما ليلة القدر”  و تو چه مى‏دانى شب قدر چيست؟ این سخن بزرگی است که خداوند به پیامبر می گوید که تو حقیقت شب قدر نمی دانی ! پس عظمت شب قدر آنقدر زیاد است که همه افراد حتی پیامبر نمی تواند عمق این حقیقت را درک کند.و تنها خداوند برآن اشراف کامل دارد البته این به این معنا نیست که همه مردم در کنار پیامبر به یک نسبت معرفت داشته باشند. شب قدر اقیانوسی است که هر کس به اندازه معرفت و تلاشش می تواند آن را درک کند. از امام صادق(ع) سوال مي كنند علامت شب قدر چيست، فرمود: شب قدر رايحه خوبي دارد.

هرچند این معطر بودن شب قدر با دل و جان استشمام می شود و قلب است که می تواند آن را درک کند به همین دلیل می توان گفت ؛ شب قدر شب قلب است.

برای درک شب قدر و تبیین زوایای این شب نکاتی را در وسع این جلسه عرض می کنم:

نکته اول :اهمیت شب قدر یکیش اینه که شب قدر ظرف قرآن قرار گرفته و قرآن نیز تجلی خداوند و ظهور اسماء الله است. پس شب قدر شب قابلی است و تحمل تجلی خداوند را دارد.

نکته دوم: “لیله القدر خیر من الف شهر”  شب قدر از سی هزار شب معمولی بهتر است ، معنای برتری شب قدر نسبت به سایر شبها می تواند دو معنا داشته باشد: یکی اینکه این شب ارزش کارهای خیر شما را سی هزار برابر می کنیم؛ از امام صادق(ع) سؤال شد:‌ چگونه شب قدر از هزار ماه بهتر است؟ حضرت فرمود: کار نیک در آن شب از کار در هزار ماه که در آنها شب قدر نباشد بهتر است. معنای دوم این است که برای شما فرصتها را سی هزار برابر می کنیم، شب قدر فرصت ها را افزایش می دهیم و موانع که حضور شیطان است کاهش می دهیم.

نکته سوم: شب قدر یعنی شب تقدیر و تنظیم مقدرات یک سال آینده، شب اندازه گیری ، که چنانکه امام رضا علیه ‏السلام فرمود: «… یُقَدَّرُ فیها ما یَكُونُ فی السَّنَةِ مِنْ خَیْرٍ اَوْ شَرٍّ اَوْ مَضَرَّةٍ اَوْ مَنْفَعَةٍ اَوْ رِزْقٍ اَوْ اَجَلٍ وَ لِذلِكَ سُمِّیَتْ لَیْلَةُ الْقَدْر؛ در آن شب (قدر) آنچه كه در سال واقع می‏شود، تقدیر و اندازه‌‏گیری می‏شود، از نیكی و بدی و سود و زیان و روزی و مرگ.  برای یک سال آینده مقدرات رقم می خورد البته چنانکه قرآن می فرماید این تقدیر بر اساس حکمت تنظیم می شود «یُفْرَقُ كُلُّ أَمْرٍ حَكیمٍ» هر كاری بر طبق حكمت [خداوند] جدا (و تعیین و تنظیم) می‏گردد. شب قدر شب اندازه گیری است ، شب محاسبه است که ارزش خودمان وارزش عملمان را محاسبه نماییم ببینیم چقدر ارزش داریم ، اعمالمان در یکسال چقدر ارزش دارد؟

نکته چهارم: شب قدر شب ترمیم اعمال یک سال گذشته نیز هست ، بسیاری از اعمال ما ناقص هستند ما با توسل و دعا از خداوند می خواهیم اعمال ما را به تمامه قبول کند خدا در این شب  توسط امام زمان زمان (ع) عمل را محاسبه کرده و مهر تایید زده چون معمولا عمل ما مخدوش است و عمل ما کامل نیست و خداوند بهانه ای می خواهد که شب قدر اعمال ما را ترمیم نماید عمل ما کوچک است اما خداوند بزرگ است و خداوند به بزرگی خود نگاه می کند نه به کوچکی اعمال ما.

دیدید چه جوری کالا را بسته بندی می کنند؟ بسته ها روی ریل حرکت می کنند و چک می کنند بسته های سالم عبور می کند و وارد بازار می شود و بسته های ناقص عودت می دهند تا پس از اصلاح وارد بازار شود اکثر اعمال ما مانند بسته های مرجوعی است که دوباره باید ترمیم شود خداوند فرصت داده تا در شب قدر بسته بندی های ناقص ما مرجوعی نشود و با دعا و یا لطف امام مهر تایید بخورد و پذیرفته شود.

امام باقر(علیه السلام) می فرماید: انه ینزل فی لیله القدر الی ولی الامر تفسیر الامور سنه سنه، یؤمر فی امر نفسه بکذا و کذا فی امر الناس بکذا و کذا؛ در شب قدر به ولی امر (امام هر زمان) تفسیر کارها و حوادث نازل می شود و وی درباره خویش و دیگر مردمان مأمور به دستورهایی می شود.

نکته پنجم: تنزل الملئكة و الروح فيها باذن ربهم من كل امر ،ملائکه ها از آسمان به زمین فرود می آیند، فرشته بزرگ الهی نیز می آید، شب قدر اطراف ما پر از ملائکه است  و نزول این همه فرشته حتما برای ماموریت مهمی است.

نکته ششم: اینکه شب قدر به امام و انسان کامل تعبیر شده است از امام صادق(ع) در ذیل آیه شریفه ” انا انزلناه فی لیلةالقدر” نقل کرده است که فرمود: اللیلة فاطمة، و القدرالله ، فمن عرف فاطمة (ع) حق معرفتها فقد أدرک لیلة القدر، و إنما سمیت فاطمة لأن الخلق فطموا عن معرفتها. مراد از” لیلة” فاطمه (ع) و مقصود از” قدر ” خداوند است، پس هر که فاطمه (ع) را آن طور که سزاوار است و حق معرفت او است بشناسد، شب قدر را درک کرده است. و همانا آن حضرت ” فاطمه” نامیده شده است؛ زیرا مردم از شناخت او بریده شده و عاجزند.

در این صورت ما وظیفه داریم امام را درک کنیم و منظور از درک امام همان درک ولایت ومعرفت امامت است.

“من کل امر” با این معنا صاحب امر امام زمان (ع) است. امام سجاد علیه السلام می‌فرمایند: همانا سال به سال در شب قدر تفسیر و بیان كارها، بر ولی امر (امام زمان) فرود می‌آید.

به امام باقر عرض شد؛ شما شب قدر را مى‏ شناسید؟ فرمود:  وکَیفَ لانَعرِفُ لَیلَهَ القَدرِ وَالمَلائِکَهُ یَطوفونَ بِنا فیها؛ چگونه شب قدر را نشناسیم در حالى که فرشتگان در آن شب بر گِرد ما طواف می کنند!

پس در شب قدر محور طواف ما باید ولی امر باشد و اگر امام محور نباشد ما به مقام درک شب قدر نمی رسیم.

جبرئیل در اولین شب قدر قرآن را بر پیامبر نازل کرد و هرسال در شب قدر این مسئله تکرار می شود یعنی جبرئیل نازل می شود بر امام عصر نازل می شود  وحی نازل نمی کند اما تفسیر و تبیین و تثبیت امور را به امام اعلام می کند.

مرحوم کُلینی بابی در جامع کافی عقد کرد که بعضی از امامان ما (علیهم السَّلام) فرمودند: شما برای اثبات ادامة ولایت به سورة قدر استدلال کنید. تقریر استدلال هم به این بیان است ؛ فرمود: به مخالفین بگوئید آیا نبی اکرم رحلت کرد، شب قدر هم از بین رفت، یا شب قدر هست ؟ آنها ناچار می گویند: شب قدر هست. یعنی هر سال ماه مبارکی دارد، و در هر ماه مبارکی شب قدر هست. فرمود: از آنها بپرسید: این که خدا فرمود: در شب قدر فرشته ها امور را نازل می کنند، بر کی نازل می شوند ؟ اگر مقدّرات و حقائق را نازل کرده اند که به همراه ببرند و به کسی ندهد، پس چرا آوردند ؟ اگر بنا شد مقدّرات و معارف را بر کسی عرضه کنند، آن کس کیست ؟ آن کس که همة فرشتگان به اتّفاق روح، همة امور را نازل می کنند و بر او گزارش می دهند، کیست ؟ او ولی امر است. او امام آن زمان است.

تتنزل الملائکه فرشته ها با اذن امام فرود می آیند و به مجالس مومنین سر می زنند و سلام ، سعادت و امنیت می رسانند.

نکته هفتم : سلام هی حتی مطلع الفجر ، سلام یعنی امنیت ، امنیت جسمی و امنیت دینی پس “سلام ” یعنی لطف خدا تعلق گرفته که رحمتش شامل افرادی بشه که به خدا پناه آورده اند، و در شب قدر سفره عذاب برچیده شود و شیطان نتواند نفوذ کند. از سر شب تا طلوع فجر سفره سلام و امنیت پهن است بدا به حال کسی که نتواند بهره ببرد.

نکته هشتم: درک شب قدر دارای مراتبی است، حداقل درک شب قدر ، احیاء و شب زنده داری و انجام مناسکی است که توصیه شده است. اما این کف مسئله است و در واقع مقدمه و بهانه ایست برای رسیدن به یک اصل، که آن حیات ایمانی است ، از نظر قرآن، حقیقت احیاء و زنده کردن و زنده گردانیدن، به ایمان است؛ خداوند در توصیف کفار و مشرکان می‌فرماید: اموات غیر أحیاء و ما یشعرون أیان یبعثون؛‌ مردگانند نه زندگان و نمی‌دانند کی برانگیخته خواهند شد.

باید این جسم بیدار بماند تا جان بیدار شود ، باید این چشم سر بیدار بماند تا چشم دل بیدار شود . در شب قدر برای نظافت ظاهری توصیه به غسل شده تا بدانیم که با این اعضاء گناه کردیم و نیاز به شسشوی باطنی دارد. توصیه شده که شب قدر قرآن به سر بگیریم برای اینکه سر که منشاء همه تصمیم گیری هاست و مکان همه برنامه ریزیهاست ، به وحی متصل شود و افکارش را تطهیر نماید  قرآن خواندن ثواب دارد اما مقدمه ای برای تدبر و اندیشیدن در کلام وحی است. توصیه شده به ائمه معصومین متوسل شویم چون آنها  انسان کاملند و در شب قدر از طریق این نردبانهای بلند به آسمان کمال برسیم.

از مجموعه گفتارهای قرآنی

دانشگاه علوم پزشکی تهران