نگاهی به فلسفه تربیتی روز تاسوعا؛ مدرسهای برای پرورش آزادگی و مسئولیت پذیری
✍️عین اله عابدی
روز تاسوعا، نه فقط یک واقعه تاریخی، بلکه یک دانشگاه انسانسازی است؛ مدرسهای که هر لحظه و هر شخصیت آن، درسی عمیق برای تربیت انسان معاصر دارد. در این میان، حضرت عباس(ع) به عنوان قهرمان تاسوعا، الگویی بیبدیل برای نظام تعلیم و تربیت است. آنچه از رفتار و گفتار او در این روز به دست میآید، فراتر از عاطفه و حماسه، یک فلسفه تربیتی عمیق است که میتواند الهامبخش نسلهای امروز و فردا باشد.
۱. اطاعت آگاهانه و مسئولانه
حضرت عباس(ع) با وجود جایگاه و منزلت والای خود، در برابر امام زمانش، امام حسین(ع)، نهایت اطاعت را نشان داد؛ اما این اطاعت، کورکورانه نبود، بلکه مبتنی بر شناخت، بصیرت و باور به حقانیت راه امام بود. در نظام آموزشی، این رفتار الگویی است برای تربیت نسلی که اطاعت از رهبران و بزرگان را با عقلانیت، بصیرت و مسئولیتپذیری در هم میآمیزد و از تبعیت بیبصیرت پرهیز میکند.
۲. ایستادگی در برابر دنیاگرایی و منافع زودگذر
شمر با اماننامه و وعدههای دنیوی به سراغ حضرت عباس(ع) آمد، اما او بیدرنگ و بدون تردید، دنیا را کنار زد و وفاداری به حقیقت را بر هر منفعت شخصی ترجیح داد. این رفتار، درسی است برای تربیت انسانهایی که در بزنگاههای زندگی، ارزشهای معنوی را فدای منافع مادی نمیکنند و به اصالت و کرامت انسانی پایبند میمانند.
- پرهیز از محافظهکاری و بیتفاوتی
در واقعه کربلا، برخی به بهانه حفظ دین یا دنیا، راه بیطرفی و محافظهکاری را برگزیدند؛ اما حضرت عباس(ع) و یاران امام حسین(ع) نشان دادند که در میدان حق و باطل، بیطرفی معنا ندارد و تربیت دینی باید فرد را برای انتخاب فعال و ایستادگی در برابر ظلم آماده کند. - تربیت برای آزادگی و استقلال فکری
تاسوعا یادآور این است که آزادگی، مهمترین ثمره تربیت دینی است. حضرت عباس(ع) با رد هرگونه وابستگی به قدرتهای ظلم و دنیا، استقلال اخلاقی و فکری را به نمایش گذاشت. نظام آموزشی باید این روحیه را در دانشآموزان تقویت کند تا اسیر جریانهای فکری و فرهنگی نشوند. - مسئولیتپذیری در برابر جامعه و تاریخ
تاسوعا و عاشورا، مسئولیتآور است؛ یعنی هر انسان تربیتیافته باید خود را در برابر سرنوشت جامعه، تاریخ و ارزشهای الهی مسئول بداند. حضرت عباس(ع) با فداکاری و ایثار، این مسئولیت را به اوج رساند او با همه شجاعت و توانمندی، هیچگاه خود را محور قرار نداد و همواره در خدمت هدف والای قیام بود. این ویژگی، ضرورت تربیت انسانهای متواضع و جمعگرا را یادآور میشود؛ افرادی که مسئولیت اجتماعی را بر منافع فردی مقدم میدارند. - تربیت برای وفاداری و همدلی
حضرت عباس(ع) نماد وفاداری و همدلی است. او تا آخرین لحظه، پرچمدار وحدت و همبستگی در میان یاران امام حسین(ع) بود. نظام آموزشی باید این روحیه را در دانشآموزان تقویت کند تا در بزنگاههای اجتماعی، اهل وفاداری و همدلی باشند. - تربیت برای انتخاب آگاهانه و آرمانگرایی
درسی که امام رضا(ع) به رَیان بن شَبیب داد، آرمانگرایی و حسرت حضور در کنار حق است. نظام تعلیم و تربیت باید به دانشآموزان بیاموزد که همواره آرمانخواه و جویای حقیقت باشند و در بزنگاههای زندگی، جانب حق را بگیرند.
بر این اساس می توان گفت:
تاسوعا و شخصیت حضرت عباس(ع)، با همه ابعاد معرفتی، اخلاقی و حماسی خود، یادآور این حقیقت است که تعلیم و تربیت، باید انسانهایی تربیت کند که آگاهانه و مسئولانه انتخاب کنند، اهل وفاداری و ایثار باشند، آزادگی و استقلال را پاس بدارند و در برابر ظلم و جهل، بیتفاوت نمانند. این مدرسه بزرگ انسانسازی، افق تازهای برای نظام آموزشی ما میگشاید؛ افقی که در آن، تربیت برای حقیقت، آزادگی و مسئولیت، سرلوحه همه برنامهها قرار میگیرد.
