نقش صداقت در سلامت جامعه از دیدگاه قرآن

موضوع: نقش صداقت در سلامت جامعه از دیدگاه قرآن

قال الله تعالی فی القران الحکیم: ” یا ایها الذین آمنوا اتقو الله و کونوا مع الصادقین” ای مومنین تقوای الهی پیشه کنید و همواره با صادقین باشید بحث امروز ما پیرامون صداقت در قرآن است. صداقتی که قرآن می فرماید چیست؟ امام علی(ع) می فرماید” النجات فی الصدق” نجات انسان در صداقت است. اگر انسان بخواهد نجات پیدا کند باید صادق باشد،چه نجات دنیایی و چه نجات اخروی فرقی نمی کند  انسانهایی که در دنیا صادق نیستند روزی گیر میکنند و لعنت بر خودش می فرستند که چرا یک زمانی صادق نبودند. قرآن کریم می فرماید تقوی پیشه کنید و کونوا مع صادقین و به عبارتی مفهوم تقوی با صدق هماهنگ  است.

صداقت از نظر قران چیست؟ تعریف صداقت در قرآن جامع تر از تعریفی است که در عرف رایج است ، صداقت در عرف به معنای راستگویست.

انسان سه بعد به نام پندار ،گفتار و کردار دارد؛ اگر این سه ضلع هماهنگ باشد یعنی اگر نیت انسان و سخن انسان در عمل و رفتار  یک هدف داشته باشد  آن را صداقت می گویند . به عبارت دیگر اگر آنچه که انجام می دهد  همانست که می گوید و آنچه که می گوید همان است که اعتقاد دارد سه ضلع یک مثلث به نام صداقت درست می شود.  زمخشرى در شرح صادقين در ذیل آيه گفته است: هم الّذين صدقوا فى دين اللَّه نية و قولا و عملا؛  صادقين كسانى‌اند كه در دين خدا از نظر عقيده، گفتار و رفتار صادق بوده‌اند.

وقتی انسان صادق شد روز قیامت”هذا یَوْمُ یَنْفَعُ الصَّادِقِینَ صِدْقُهُمْ” امروز، روزى است که صدق صادقین ، به آنها سود مى‏‌بخشد. روزی است که فقط صدق انسانها به دردشان می خورد و به یاری انسان می آید ، راستگویی یک ضلع صداقت است آن هم در بعد گفتار و زبان ، گاهی اوقات طرف سخن می گوید اما عملی می کند که خلاف آن اظهار می کند خلاف آن خود را می نماید،  این هم بی صداقتی است در یکی از آیات قرآن آمده است: إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ ثُمَّ لَمْ يَرْتابُوا وَ جاهَدُوا بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أُولئِكَ هُمُ الصَّادِقُونَ؛ مؤمنان تنها كسانى هستند كه ايمان به خدا و پيامبرش آورده، سپس شك و ترديدى به خود راه نداده‏اند (و علاوه بر اين) با اموال و جان هاى خود در راه خدا جهاد كردند، اين ها صادقان هستند.

اين آيه” صدق” را مجموعه‏اى از ايمان و عمل كه در آن هيچ گونه ترديد و تخلفى نباشد، معرفى مى‏كند. این تعریف کاملی از صداقت است که در آیات آمده است.

امام حسن عسکری علیه السلام فرمودند : جُعِلتِ الخَبائِثُ فی بَیت وَ جُعِل مِفتاحُهُ الکَذِبَ؛ تمام پلیدیها در خانه ای قرار داده شده و کلید آن دروغگویی است.

هرچند دروغ شاخص ترین امر در مقابل صداقت می باشد و در روایات به ریشه خبائث تعبیر شده اما عدم شفافیتها و ابهامها و قاطی شدن معیارها در یک جامعه نوعی بی صداقتی است و جامعه را بسوی تشویش و افسردگی سوق می دهد چنانکه پیامبر اعظم (ص) فرمودند: اَلصِّدقُ طُمَنينَةٌ وَ الكَذِبُ ريبَةٌ؛ راستگويى [مايه] آرامش و دروغگويى [مايه] تشويش است.

امروزه در عرف ، مسلمانی را با نماز و روزه می شناسند در روایتی داریم که با نماز و روزه  افراد را امتحان نکنید چون ممکن است نماز و روزه برای آنان عادت شده باشد  گاهی نماز و روزه بدون روح است. با چه امتحان کنیم؟ با امانت داری و صداقت . البته این به معنی این نیست که یک نفر امانت دار باشد نماز نخواند و روزه نگیرد  ولی آدم خوبی باشد ، گاهی اوقات تو جامعه بد قضاوت می شود به طرف می گوییم نمازت را بخوان و ظاهرت را درست کن  او  پاسخ می دهد که  باید دلمون پاک باشه ! بلی ما قبول داریم که هر کس ظاهرش خوب بود دلیلی بر خوب بودن باطنش نیست اما اگر کسی ظاهرش خوب نباشد این ظاهر شعبه ای  از بد بودن است  بالاخره این آلودگی از دل نشات گرفته است و ریشه در جهل و یا معصیت او دارد

نکته بعدی در صداقت ، صادق بودن با همه اطراف است ،  انسان باید صادق باشد: اول با خدا رابطه ات را درست کن اگر با خدا صادق نبودی مسلمان نیستی . دوم با خود انسان و سوم با دیگران و جامعه اطراف خود. در جامعه اولین طیف بروید سراغ خانواده ، با همسر و با فرزندان خود صادق باشید ، در جامعه با مشتری ها و همکاران صادق باشید. یک تذکر هم بدیم که معنای صداقت این نیست که هر چه دیدید و هرچه شنیدید برای خانواده و همکارانتات نقل نمایید انسان بایدعاقل باشد باید حکیم و صبور باشد. گاهی نقل مطلبی بدون اطلاع از پیشینه آن مشکلات درست می کند، خانواده را به شک و دودلی می اندازد  توجه کنید مسائل  خانواده را در محیط کار نیاورید و مشکلات و چالشهای محیط کار به خانه نکشانید.

اگرضعف های خود  و خانواده را پیش همه نقل کنید خودت کوچک و ضعیف می شوی ، وقتی در نگاه دیگران کوچک و حقیر شدید دیگران در باره شما بد قضاوت می کنند. وقتی بد قضاوت کردند رفتارشان با شما بد می شود. و خداوند راضی نیست که مومن به دست خودش ذلیل بشود.

نکته پایانی  خطاب به مسوولین هست ؛ اگر می خواهید جامعه سالمی داشته باشیم باید صداقت به عنوان فرهنگ عمومی در جامعه نهادینه شود و یرای این کار شایسته است که برنامه ریزی شود ، در ادارات با مردم رو راست باشیم در گزارشها هیچ امر مبهم و یا خدای نکرده دروغ گنجانده نشود . در صدا و سیما و بخش سینمایی کشور در سریالها و فیلمها اهمیت صداقت و شیرینی زندگی پاک به مردم منتقل شود. متاسفانه گاهی در فیلمهای ما وانمود می شود هر کس سر مردم کلاه می گذارد زرنگتر و موفق تر است.  شما مشاهده می کنید که افرادی تو فیلمها با دروغ نجات پیدا می کنند و تا پایان آن فیلم از زشتی دروغ صحبت نمی شود و به نوعی نویسنده و کارگردان فیلم این عمل را تایید می کند.  نمونه دیگری عرض کنم سالهای متمادی است که در آموزش و پرورش اعلام رسمی می شود که آموزش رایگان است و در مدرسه از کسی در خواست کمک مالی نمی شود اما مدیران مدرسه به گونه ای برنامه ریزی می کنند که تو باید پول بدهی و الا خودت و دانش آموز از چشم مدیر و معلم می افتی! بهانه های مختلفی درست می شود و از شما پول می گیرند ، آیا این بی صداقتی نیست آیا این ترویج  غش و تشویش جامعه و فاصله انداختن بین مردم و مسوولین نیست؟ اینکه چیزی از رسانه ها رسما اعلام کنید و بعد به مدیران بگویید خودت می دانی و اداره مدرسه، آیا فکر نمی کنید این بی صداقتی ابتدا به فرزندان و آینده سازان جامعه منتقل می شود؟ صداقت ضامن تحکیم خانواده و موجب تحکیم پایه های حکومت می باشد.